پرسش:حکم رايت و تکثير CD در ابعاد مختلف با نظر مراجع مختلف.
پاسخ: (به نقل از پایگاه تبیان و به کوشش مؤسسه ذکر قم)
احكام شرعي مربوط به لوح فشرده (CD) به شرح ذيل به استحضارتان مي رسد:
1. آيا اصولاً توليد نرم افزار حقي براي توليد كننده ايجاد مي كند؟
آيات عظام امام، سيستاني، تبريزي و صافي:
خير، حقي براي آنان ايجاد نمي كند. (امام، تحريرالوسيله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، تبريزي، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سيستاني، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافي)
آيات عظام وحيد و بهجت و مقام معظم رهبري:
بنابر احتياط واجب، براي آنان حق ايجاد مي كند. (خامنه اي، اجوبه، س 1341 و 1342، دفتر وحيد و بهجت)
آيات عظام مكارم، فاضل، نوري و صانعي:
آري، از حقوق عقلايي به شمار مي آيد و براي آنان حق ايجاد مي كند. (مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوري، استفاتاءات، ج 1، س 504 و 510)
2. كپي و تكثير نرم افزار بدون اجازه توليد كنند، چه حكمي دارد؟
آيات عظام امام، سيستاني، صافي، تبريزي و بهجت:
چنانچه در ضمن معامله، فروشنده (توليد كننده) با خريدار شريط عدم تكثير و كپي نمايد يا عقد مبتني به آن انجام گيرد، خريدار بايد به اين شرط عمل نمايد و در غير اين صورت اشكال ندارد. ولي سزاوار است مؤمن زحمت و تلاش مؤمن ديگر را از بين نبرد. (امام، تحريرالوسيله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث و ج 2، خيار الشرط، م 2؛ دفتر صافي و سيستاني؛ تبريزي، صراط النجاه، ج 5، س 706 و التعليقه علي منهاج الصالحين؛ دفتر بهجت)
آيات عظام وحيد و بهجت و مقام معظم رهبري:
بنابر احتياط واجب بدون اجازه و رضايت توليد كننده اصلي جايز نيست. (خامنه اي، اجوبه، س 1341 و 1342، دفتر وحيد و بهجت)
آيات عظام مكارم، فاضل، نوري و صانعي:
اين كار بدون اجازه و رضايت توليد كننده اصلي جايز نيست. (مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419، نوري، استفتاءات، ج 1، س 501 و 504)
3. اگر در ضمن معامله نرم افزار، فروشنده (توليدكننده اصلي) عدم تكثير و كپي را شرط نمايد يا عقد را مبتني به آن قرار دهد. حكم تكثير آن چيست؟
همه آيات عظام:
در اين صورت، تكثير آن جايز نيست. (دفتر همه مراجع)
4. تكثير نرم افزار بدون اجازه توليد كننده در صورتي كه از نظر قانون ممنوع باشد حكم آن چيست؟
همه آيات عظام:
اگر در اين زمينه قانوني باشد، بايد رعايت شود. (دفتر همه مراجع)
5. اگر از راه كپي يا تكثير نرم افزار خسارتي به توليد كننده وارد آيد، آيا موجب ضمان است؟
آيات عظام امام، سيستاني و تبريزي:
خير، ضمان نمي آورد. (امام، تحريرالوسيله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، تبريزي، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سيستاني، sistani.org، حق چاپ، ش 1)
آيات عظام مكارم، فاضل، نوري، صانعي و بهجت و مقام معظم رهبري:
آري، بايد خسارت جبران شود، (دفتر مكارم، فاضل، خامنه اي، بهجت)
آيت الله وحيد:
بنابر احتياط واجب، ضمان مي آورد ولي بايد توجه داشت كه سود نبردن، خسارت و ضرر شمرده نمي شود. (دفتر وحيد)
آيت الله صافي:
اگر خسارتي وارد ايد ضمان مي آورد ولي بايد توجه داشت كه سود نبردن، خسارت و ضرر شمرده نمي شود. (دفتر صافي)
6. تكثير نرم افزارهايي كه قبلاً توسط فرد يا افراد ديگري قفل آنها شكسته شده و در بازار به صورت معمول رايت و توزيع مي شوند، در اين صورت حكم تكثير آن چيست؟
آيات عظام امام، سيستاني، تبريزي و صافي:
تفاوتي بين آن دو در حكم نيست، و در هر صورت اشكالي ندارد. (امام، تحريرالوسيله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث؛ تبريزي، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سيستاني، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافي)
آيات عظام وحيد و بهجت و مقام معظم رهبري:
تفاوتي بين شكستن قفل نرم افزار و تكثير نرم افزار كه قفل آن توسط ديگران شكسته شده نيست، و در هر دو صورت بنابر احتياط واجب تصرف و تكثير آن جايز نيست، (خامنه اي، اجوبه، س 1341 و 1342؛ دفتر وحيد)
آيات عظام مكارم، نوري، فاضل، صانعي و نوري:
تفاوتي بين شكستن قفل نرم افزار و تكثير نرم افزاري كه قفل آن توسط ديگران شكسته شده نيست و در هر صورت، تصرف و تكثير آن جايز نيست، (مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوري، استفتاءات، ج 1، س 501 و 504)
7. آيا نرم افزارهايي كه قفل آن توسط ديگران شكسته شده و يا آن را تكثير نموده اند، استفاده از تكثير شده آن به صورت امانت و عاريه (بدون آن كه كپي شود)، جايز است؟
آيات عظام امام، سيستاني، تبريزي، صافي و فاضل:
استفاده از آن، به صورت امانت و خريد، اشكال ندارد. (امام، تحريرالوسيله، فروع متفرقه، الثالث، تبريزي، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سيستاني، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافي؛ فاضل، دفتر استفتائات)
آيات عظام وحيد و بهجت و مقام معظم رهبري:
بنابر احتياط واجب استفاده از آن نيز جايز نيست، (خامنه اي، اجوبه، س 1341 و 1342؛ دفتر وحيد و بهجت)
آيات عظام مكارم، نوري و صانعي:
استفاده از آن نيز جايز نيست، (مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1697، فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوري، استفتاءات، ج 1، س 501، 504)
تبصره: بايد توجه داشت كه هر چند پاسخ ها به طور صريح در منابع ذيل ذكر نشده است ولي فتوا به وجود حق و عدم آن، به همان مفهومي است كه گذشت. اگر بر اين باور بوديم كه كپي رايت براي توليد كننده حق ايجاد مي كند، تكثير و استفاده از آن ـ هرچند به طور امانت و مانند آن ـ بدون اجازه توليد كننده جايز نيست؛ ولي اگر گفتيم براي توليد كننده حق ايجاد نمي كند، در اين صورت تكثير و استفاده از آن اشكال ندارد، مگر آن كه قانوني در اين زمينه رسيده باشد.
8. آيا در حكم تكثير نرم افزار تفاوتي بين توليد داخل و خارج وجود دارد؟
آيات عظام امام، سيستاني، تبريزي، صافي و وحيد:
تفاوتي بين توليد داخل و خارج در حكم نيست. (امام، تحريرالوسيله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، تبريي، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سيستاني، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافي)
مقام معظم رهبري:
اگر توليد داخل باشد، بنابر احتياط واجب اجازه توليد كننده شرط است و اگر توليد خارج باشد، تابع قرارداد است. (خامنه اي ، اجوبه، س 1343)
آيت الله مكارم:
تفاوتي بين توليد داخل و خارج نمي كند مگر آن كه توليد آمريكا يا اسرائيل باشد. (دفتر مكارم)
آيت الله وحيد:
تفاوتي بين توليد داخل و خارج در حكم نمي كند. (دفتر وحيد)
9. اگر ندانيم كه توليد كننده نرم افزار به كپي و تكثير و استفاده آن رضايت ندارد، تكليف چيست؟
آيات عظام امام، سيستاني، صافي و تبريزي:
تكثير و استفاده از آن اشكال ندارد. (امام، تحريرالوسيله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، دفتر صافي، تبريزي، صراط النجاه، ج 5، س 706، دفتر سيستاني)
آيات عظام وحيد و بهجت و مقام معظم رهبري:
بنابر احتياط واجب بايد رضايت و اجازه توليد كننده احراز و كسب گردد. (خامنه اي، اجوبه، س 1341 و 1342؛ دفتر وحيد و بهجت)
آيات عظام مكارم، فاضل، نوري و صانعي:
حق نشر و كپي رايت براي مؤلف و توليد كننده است، و بايد رضايت و اجازه توليد كننده احراز و كسب گردد. (مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوري، استفتاءات، ج 1، س 501 و 504)
10. آيا خريد و فروش CD قفل شكسته جايز است؟
آيات عظام امام، تبريزي، صافي، فاضل و سيستاني: جايز است.
مقام معظم رهبري: خريد و فروش CDهاي تكثير شده از قبل اشكال ندارد اما اگر خريد CD موجب تكثير مجدد شود بنابراحتياط واجب اشكال دارد. (دفتر استفتائات)
آيات عظام مكارم، نوري و صانعي: جايز نيست.
آيات عظام وحيد و بهجت: بنابر احتياط واجب جايز نيست.
موسسه ذکر - قم.
